خوش آمدید ورود یا ثبت نام

تبلیغات
تور رایگان' کانال خانوم گل'
Ads Ads

close
Ads
 
امتیاز موضوع:
  • 16 رأی - میانگین امتیازات: 3.19
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

امین الدوله ها

ناظم خانوم گل

*******
وضعیت : آفلاین
ارسال‌ها:
1,116
تاریخ عضویت:
فروردين ۱۳۹۰
مدال ها
مدال برنده مسابقه هنری

اعتبار: 1456


محل سکونت : تهران
ارسال: #1
امین الدوله ها
امين الدوله ها
اين گروه ارچه آدمی نسب اند
همه ديـوان آدمـی لـقـب اند نظامی
طی مقالاتی پيش تر، در سخن از القاب اشخاص ، معضل فراوانی القاب را در گذشته به خصوص در دوره قاجاریه شرح داده و یادآور شده ایم كه وجود القاب متعدد (تعداد القاب قاجاری به هزارها می ‌رسد) و نیز افراد زیادی كه در این دوران دارای لقب شده اند ، لقبی كه قبلا به شخص ديگری تعلق داشته و يا بعداً تعلق گرفته است . اين يكی از دشواريهای مهم محققان و خوانندگان تاريخ قاجاريه به شمار می ‌آيد. به عنوان مثال اگر لقب «امين الدوله» را در نظر آريم، در بسياری از اسناد و نامه ها و مدارك تنها به لقب امين الدوله اشاره رفته است، بی آنكه نام وی يادآوری شده باشد كه خواننده تاريخ اين دوره را دچار سردرگمی می كند. تا جايیكه نه می ‌تواند از كنارش بی توجه بگذرد و نه مجال بررسی اسناد را به سرعت دارد تا بداند كدامیک از امين الدوله ها منظور نويسنده بوده است.
«امين الدوله» در عصر صد و پنجاه ساله قجر نام نوعی برنج، نوعی گل و يا لقب تعدادی از رجال قاجاريه بوده است ،اشخاصی که از خود خانه ، مدرسه ، پارک و . . . به یادگار گذاشته اند. بر اين اساس خواننده و پژوهشگر تاريخ این دوره در نامه ها و اسناد و منافع که در بیشتر شان فقط به ذکر « امین الدوله » بسنده شده است ، چگونه می ‌تواند « امين الدوله » را بشناسد . تكليف او چيست و در چه مرجعی می تواند ، مقصودش را به سرعت بيابد و بفهمد كه مثلا پارك امين الدوله در حوالی دروازه شميران ترسیمی در نقشه نجم الدوله 1309 قمری ، به كدام امين الدوله تعلق داشته و يا خانه امين الدوله ترسیمی در نقشه موسيو كرشش 1375 قمری ، از آن كداميك بوده... اينك با مقدمه ای كه گذشت، موجزوار به شرح « امين الدوله »ها می پردازيم ، گو اینکه این مشکل در قبال جمع کثیری از القاب از قبیل ایلخانی ها ، اعتمادالدوله ها و . . . همچنان باقی است :
1ـ امين الدوله : نام گلی بسيار خوشبو است ، كه در بهار (بسته به دما ی هوا) با گلهای فراوانش سخاوتمندانه ناحيه وسيعی را عطر افشانی می كند. به آن پيچ يا ياس امين الدوله هم می ‌گويند. از گل های سنتی حياط خانه های تهران قديم و يادآور صفای مادربزرگ ها ست. ما فعلا سندی نداريم ، ولی محتمل است اين گل را نخستين بار امين الدوله (علی خان، پدر محسن خان شوهر خانم فخرالدوله) به ايران آورده باشد. و در باغ خود کاشته باشد . از این رو گل مزبور به نام ایشان مشهور شده است.
كاشت اين گل خوشبو در امريكا در مناطق معتدل و مرطوب مرسوم و متداول است. احتمالاً خاستگاهش آمريكا ست. در دوره ناصری احداث پارك و باغ های مجلل در ميان درباريان و رجال رواج يافت. در نتيجه ورود باغبان های فرنگی و برخی ميوه ها، صيفی جات و گل های فرنگی نيز رايج شد. جداگانه در مقاله ای از آنها خواهيم نوشت.
2 ـ امين الدوله : نام نوعی برنج است. می ‌دانيم همين امين الدوله كه نامش ياد شد. پس از ازدواج پسرش محسن خان با اشرف خانم فخر الدوله ، دختر مظفر الدين شاه (دكتر امينی ، نخست وزير محمدرضا پهلوی حاصل همين ازدواج است) از شاه قجر ، بخش لشت نشا شهر رشت را كه مشتمل بر 42 پارچه آبادی حاصلخیز است، با پرداخت هديه ای از شاه گرفت.
اين را هم می دانيم كه اراضی اين منطقه از حاصلخیز ترین زمين های توليد برنج است. بنابراين باز هم می شود گمان برد ، نشاء و یا بذر برنج امین الدوله را همین آقای امین الدوله نخستین بار ، در همین اراضی كشت كرده و به نام خود شهرت داده باشد.
3 ـ امين الدوله : ميرزا علی خان، فرزند میرزا محمد خان دارای چند لقب بود. نظیر منشی حضور، امين الملك و امين الدوله ، اجداد ميرزا محمد مازندرانی بودند، اما پس از كوچ به سينك لواسانات به «سينكی» شهرت يافت . ميرزا محمد ، در وزارت خارجه وارد شد و بعدها ملقب به مجدالملك شد. وی پسرش علی خان را كه متولد 1260 قمری ، بود و خط خوشی را بدو آموخته بود، وارد دربار ناصری كرد و با استفاده از همين هنرش او را تا مقام انشانويسی بالا برد. در آن زمان لقب منشی حضور يافت. علی خان بعدها به سمت های بالاتری دست يافت و ملقب به امين الملك گردید . روزی در ميان جمعی كه برای بند قمه شاه از ميان الماس های او ، الماس انتخاب می كردند ، بود و الماسی را ، دزديد كه شاه او را از در بار اخراج کرد بعد از اين واقعه وی مدتی مطرود شد ، ولی ديگر بار به دربار بازگشت و سرانجام در سال 1294 قمری ، پس از درگذشت ميرزا هاشم امين الدوله لقب امين الدوله را كسب كرد. در سال 1303 قمری ، رياست دارالشوری ، را عهده دار شد و از همه مهمتر وزارت اوقاف ، كه بسيار پر درآمد بود ، به او سپرده شد . وی صاحب سرمايه فراوانی شد و با امين السلطان ، هميشه رقابت داشت و با هم بسيار بد بودند. پس از قتل ناصر الدين شاه و در پادشاهی مظفرالدين شاه ، امين الدوله صدراعظم ايران شد.
وی پس از عزل از صدارت ، به لشت نشأ رفت و تا پايان عمر یعنی سال 1322 قمری ، در 62 سالگی در همان جا زندگی كرد . او غير از لشت نشا ، در تهران ، املاك زيادی داشت، از آن جمله است اراضی الهيه شميران ، اراضی شمال شرقی تهران قديم حوالی دروازه شميران ، كه پارك معروف اش در همين اراضی بود و مسجد فخرالدوله را که هنوز باقی است ، عروسش در همان اراضی بنا كرد و نيز اراضی كهريزك و نقاط ديگر. او در الهيه كارخانه كبريت سازی و در كهريزك كارخانه قند را بنا نهاد ، كه هيچكدام با موفقيت توأمان نگشت. كتاب «خاطرات امين الدوله» متعلق به اوست.
2ـ امين الدوله: ميرزاهاشم، فرزند ميرزا مهدی، فرزند ميرزا احد از خانواده های كاشانی ساكن تهران بود. او در دوره ناصری وارد دربار و ملقب به امين خلوت و سپس امين الدوله شد . وی پدر ميرزا محمد خان اقبال الدوله و غلامحسین خان صاحب اختیار بود . (اقبال الدوله ، مالك باغ اقبال الدوله واقع در تقاطع خیابان های ولی عصر (عج) و امام خمینی بود ، كه گل های طاووسی زیبای باغش در بهار ، ناصرالدین شاه را به خود فرا می ‌خواند و بیمارستان کنونی نجات ، در اراضی همان باغ بنا شده است). در تأسیس اولین سیستم تلگراف تهران ، او با شاهزاده اعتضاد السلطنه همكاری داشت. وی ریاست خزانه اندرون و ملقب به امین خلوت شد. یک بار هم از دربار اخراج، ولی دیگر بار مشغول كار شد و در سال 1288 قمری ، پس از در گذشت برادرش فرخ خان امین الدوله لقب او «امین الدوله» را به دست آورد و منصب وزارت حضور یافت . و میرزا هاشم در سال 1294 قمری ، درگذشت و در قم مدفون شد. بعد از او علی خان لقب «امين الدوله» را به دست آورد.
5- امین الدو له : ابوطالب ، فرزند میرزا مهدی و برادر بزرگ میرزا هاشم است . او از غلام بچگان فتحعلی شاه است ، که بعد بسیار مورد توجه شاه قرار گرفت و در دربار او بود ، که ابتدا به فرخ بیک و سپس به فرخ خان مشهور شد. فرخ خان از درباریان معروف دوران سلطنت سه پادشاه قاجاریه ، یعنی فتحعلی شاه ، محمد شاه و ناصر الدین شاه است . وی در این سالیان ، مشاغل در باری قاجاریان را نظیر عمله خلوت ، پیشخدمت مخصوص ، مهردار شاه و . . . عهده دار شده بود . او در سال 1272 قمری ، ملقب به امین الملک و در سال های صدرات میرزا آقا خان نوری که با هم بسیار بد بودند ، مامور در فرنگ شد . فرخ خان در سال 1275 قمری ، بعد از عزل میرزا آقا خان به ایران بازگشت و در دربار ناصری قدرت و نفوذ زیادی پیدا کرد و در همین سال ، بعد از عزل میرزا صادق نوری قائم مقام ، ملقب به امین الدوله ، ناصرالدین شاه لقب او را گرفت و فرخ خان را ملقب به امین الدوله کرد. فرخ خان از این پس بر قدرت و اختیاراتش افزوده شد و به فرمان شاه عزل و نصب حکام ولایات با مشاوره وی انجام می پذیرفت و خود وزارت حضور و حکومت کاشان ، نطنز ، اصفهان ، فارس و مشاغل دیگر را عهده دار بود. فرخ خان در سال 1288 قمری ، در گذشت و در همین سال لقب امین الدوله به برادرش میرزا هاشم داده شد .
6- امین الدوله : میرزا صادق یا میرزا محمد صادق نوری مستوفی ، پسر میرزا هدایت الله . مستوفی عموزاده و رقیب سر سخت میرزا آقا خان نوری است . وی ملقب به قائم مقام و بعد از آن امین الدوله بوده است. او را نباید با میرزا صادق قائم مقامی که از نوادگان میرزا بزرگ قائم مقام فراهانی است ، اشتباه کرد ، زیرا چنانی که از نامش پیدا ست ، ایشان اهل نور مازندران بوده است .
وی که در بعضی اسناد نامش میرزا محمد صادق یاد شده ، در سال 1270 قمری ، به قائم مقام ، ملقب شد . میرزا صادق مدتی وزارت و پیشکاری آذربایجان را داشت و در سال 1275 قمری ، یکی از شش وزیر آن زمان ایران یعنی وزارت کشور ، مهمترین آنها را عهده دار شد و در همین سال ملقب به امین الدوله گردید . او در سال 1289 قمری ، در تهران در گذشت .
پیشتر اشاره شد، ناصرالدین شاه بعد از عزل میرزا صادق لقب امین الدوله را از او گرفت و به فرخ خان داد. یادآوری این نکته ضرورت دارد ، خانه ای که در نقشه تهران ترسیمی موسیو کرشش به سال 1275 قمری ، در محله عودلاجان شرق خیابان پامنار و جنوب باغ ملک الشعرا با نام امین الدوله درج است ، از آن میرزا صادق بوده است.
7- امین الدوله : عبد ا لله خان ، پسر حاج محمد حسین خان صدراعظم اصفهانی و متولد 1193 قمری ، است . وی در سال 1228 قمری ، در دوران سلطنت فتحعلی شاه ابتدا ملقب به مستوفی الممالک و سپس امین الدوله شد.
عبدالله خان زمانی بیگلربیگی یعنی حاکم اصفهان بود و پس از در گذشت پدرش که صدر اعظم ایران بود ، در سال 1239 قمری ، به صدارت رسید ، ولی یک سال بعد معزول شد و در سال 1243 قمری ، یک بار دیگر به صدارت رسید و سرانجام در سال 1263 قمری ، در نجف در گذشت .
8 – امین الدوله : این امین الدوله همان محمد حسین خان ، صاحب باغ ناشناخته « هفت حوض » است که چندی پیش در روزنامه اعتماد ملی شرح زندگی اش را نوشتیم . وی پسر حاج محمد علی ، فرزند محمد رحیم است . او بیگلربیگی اصفهان بود . در همان دوران تخت طاووس را برای شب عروسی طاووس خانم ارمنی ( یا گرجی ) و فتحعلی شاه ساخت و تقدیم شاه کرد. وی مدت شش سال صدارت شاه را داشت و در سال 1239 قمری ، در گذشت و مقام صدارت به پسرش عبدالله خان رسید . تخت طاووس امروزه یکی از جواهرات ارزشمند سلطنتی است .
حاج محمد حسین خان دارای القاب نظام الدوله ، مستوفی الممالک و امین الدوله بوده است.
9- امین الدوله : محسن خان ، فرزند علی خان سینکی و دارای القاب منشی حضور ، معین الملک و امین الدوله است. در سخن از علی خان صدر اعظم مظفرالدین شاه از خاندان وی و زندگی او شرحی نوشتیم که برای جلوگیری از اطاله کلام نیاز به تکرار نیست . محسن خان متولد 1293 قمری ، است . وجود پدرش در دربار قاجار سبب شد تا او به سهولت وارد جرگه درباریان شده و در 12 سالگی ملقب به منشی حضور و بعد ها به لقب معین الملک ، لقب پدر زن خود مشیر الدوله شد و بعد هم لقب پدرش امین الدوله را به دست آورد .
وی پس از به صدارت رسیدن پدرش زن اولش دختر یحیی خان مشیرالدوله را طلاق داد و اشرف الملوک خانم فخرالدوله ، دختر نهم مظفر الدین شاه را گرفت . تمام املاک امین الدوله که ثروتی کلان به حساب می آمد، در زمان حیات او به خانم فخر الدوله رسید و بدین ترتیب وی اولین زن ثروتمند ایران شد ، او زن بسیار زرنگ و با هوش و مدیره بود . گویند ؛ رضا شاه پس از به قدرت رسیدن ، گفته بود :
« قاجار یک مرد ونیم داشته است. مردش خانم فخر الدوله و نیم مردش آقا محمد خان بوده . »
می دانیم با آمدن رضا شاه مصوبه ممنوعیت استفاده از لقب در مجلس به تصویب رسید و بدین ترتیب با از میان رفتن القاب ، دکتر امینی فرزند آخرین امین الدوله به نامی منسوب بدان « دکتر امینی » بسنده کرد. دکتر امینی فرزندخانم فخر الدوله و محسن خان امین الدوله نخست وزیر محمد شاه پهلوی بود .
امین الدوله ها به ترتیب زمان:
لقب :
محمد حسین خان (1221 قمری )
عبد الله خان ( 1228قمری )
میرزا صادق (1275 قمری )
فرخ خان ( 1275 قمری)
میرزا هاشم ( 1288 قمری)
علی خان ( 1294 قمری )
محسن خان ( 1322 قمری )

منبع
امضای reyhaneh
خدایا
دلمو دست تو دادم دلمو آسمونی کن/ همیشه مهربون بودی دوباره مهربونی کن

۶-۵-۱۳۹۰, ۱۰:۴۳ صبح
یافتن سپاس نقل قول



ّبرگزیده مردمی ششمین جشنواره وب ایران در بخش خانواده و کودک
Top of Page
کپی برداری بدون ذکر منبع مجاز نبوده و تمامی حقوق متعلق به © انجمن خانوم گل می باشد